EnglishHang Én nằm trong Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Bình, là hang động lớn thứ 3 thế giới với chiều dài hơn 1,6 km, nổi tiếng với vòm hang khổng lồ, bãi cắm trại tuyệt đẹp bên dòng sông ngầm và hàng vạn con chim én sinh sống. Đây là điểm dừng chân quan trọng trên hành trình thám hiểm hang Sơn Đoòng.
Những điểm đặc biệt của Hang Én
- Kích thước khổng lồ: Hang có chiều dài hơn 1,6 km với 3 cửa. Trần hang có nơi cao đến 100 m và rộng nhất 170 m, đủ sức chứa cả một chiếc máy bay Boeing.
- Tên gọi độc đáo: Tên gọi của hang bắt nguồn từ việc có hàng triệu con chim én làm tổ và sinh sống tại đây.
- Hệ sinh thái đa dạng: Bên trong hang có dòng sông Rào Thương chảy qua, tạo nên những bãi cát mịn và hồ nước xanh ngọc bích ngay tại khu vực cắm trại.
- Hiện tượng thiên nhiên: Vào khoảng tháng 12 đến tháng 2, du khách có thể trải nghiệm “mùa săn nắng” khi những tia nắng chiếu xuyên qua cửa hang tạo nên khung cảnh huyền ảo.
Lịch sử phát hiện và nguồn gốc tên Hang Én
Nguồn gốc tên gọi
Với trần hang cao và sàn hang rộng, hang này từ lâu đã là nơi trú ẩn của hàng trăm ngàn con chim én trong mùa làm tổ. Vào mỗi buổi chiều tối hay sáng sớm, du khách có thể chứng kiến cảnh tượng ấn tượng khi hàng ngàn con chim én đàn đàn trở về hoặc bắt đầu đi kiếm ăn. Bắt nguồn từ việc hang động rộng lớn này là nơi cư ngụ, làm tổ của hàng ngàn con chim Én, người dân địa phương đã đặt tên hang theo loài chim này.
Lịch sử phát hiện
Hang Én đã được người Arem biết đến từ hàng trăm năm trước khi tổ tiên của họ lấy hang đá làm nơi sinh sống. Với phương thức sống du canh du cư, người Arem sống trong các hang đá và di chuyển theo mùa dựa vào nguồn thực phẩm sẵn có từ thiên nhiên như mùa săn bắn động vật, mùa hái lượm.
Hang Én là một trong những hang động lớn nhất thế giới, nằm trong khu vực trung tâm của Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, Vương quốc hang động của Quảng Bình, Việt Nam. Hang Én có kích thước khổng lồ với hàng ngàn tổ én trên chót vót trần hang. Nhờ vào vóc dáng nhỏ và nhanh nhẹn, người Arem đã rèn luyện được kỹ năng leo trèo giỏi đến mức kinh ngạc. Họ chặt nhiều cành cây nhỏ và chắc, tìm cách găm vào các hốc đá nhỏ hoặc dùng những sợi dây mây rừng, đan lại với nhau để tạo ra những chiếc thang dây tự nhiên sau đó dùng chính những chiếc thang dây này để trèo lên trần hang. Đây một phương pháp họ đã làm từ rất lâu để bắt chim én.
Từ ngàn xưa, chim Én được xem là nguồn thức ăn, nguồn dinh dưỡng chính của người Arem. Vì vậy, điều kiện để các chàng trai người Arem có thể lập gia đình là tự mình leo lên trần các hang động để bắt được chim Én, khẳng định được khả năng có thể nuôi sống gia đình của mình.
Những năm trở lại đây, được sự hỗ trợ của tỉnh nhà, người dân Arem đã an cư tại những ngôi làng cố định, họ đã không còn sống du canh du cư và trèo lên những vách đá cao để bắt én như xưa. Thay vào đó, họ canh tác trên nương rẫy như những đồng bào khác. Tuy vậy, vào dịp tháng 6 hàng năm, họ vẫn duy trì truyền thống đi vào các hang đá để lượm/nhặt những chú én non rơi khỏi tổ khi tập bay. Đây được xem là một cách để họ nhớ về cội nguồn và lưu giữ những phong tục tập quán của đồng bào mình.
Hồ Khanh cũng biết đến Hang Én vào năm 1990 trong một chuyến đi tìm trầm hương của mình. Nhưng mãi đến năm 1994, sau khi được các chuyên gia thuộc Đội thám hiểm hang động Anh – Việt đo đạc và khảo sát, hang này mới được biết đến một cách rộng rãi với nhiều người trong nước cũng như trên thế giới.
Quá trình khảo sát Hang Én
Là một hang động nổi tiếng ở Quảng Bình, Hang Én thuộc quần thể Di sản Thiên nhiên Thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, cách Km số 35 trên đường Hồ Chí Minh nhánh Tây khoảng 11km. Sở hữu cửa hang rộng lớn nên hang Quảng Bình này đã được những người dân bản xung quanh khu vực này nhận biết từ nhiều năm trước.
Năm 1994: Trong chuyến thám hiểm lần thứ 3 đến Phong Nha – Kẻ Bàng, Đội thám hiểm hang động Anh – Việt đã khám phá và tiến hành đo đạc Hang Én. Vào thời điểm này, các chuyên gia đã phải đi bộ mất 3 ngày từ Phong Nha dọc theo đường Quyết Thắng mới đến được cửa hang.
Hang Én thuộc tỉnh Quảng Bình nằm ở độ cao khoảng 180m so với mực nước biển và là một trong những nơi tập kết nước của Hệ Thống Hang Động Phong Nha. Sông Rào thương chảy qua Hang Én và hòa lưu với dòng chảy từ Hang Khe Ry rồi biến mất dưới một tảng đá sập đổ. Sau đó, đội thám hiểm cũng đã khám phá ra một hang động cách đó 5km – nơi con sông này phục hồi dòng chảy và biết rằng phải có một hang động kết nối hai hang này. Và đó chính là Hang Sơn Đoòng.
Trong quá trình khảo sát, thám hiểm và đo đạc Hang Sơn Đoòng, Hang Én cũng chính là địa điểm được các chuyên gia sử dụng làm nơi dừng chân và nghỉ ngơi qua đêm.
Kết quả cuộc khảo sát cho thấy hình dáng, kích thước của Hang Én, cụ thể: tổng chiều dài hơn 1.6km, thể tích lên đến 6.7 triệu mét khối, đoạn hành lang hang rộng nhất tới 200m, trần hang cao 145m, cửa sau cao tới 120m và rộng 110m. Hang Én được nhiều nhà khám phá hang động đánh giá là một trong những hang động lớn nhất thế giới. Bên cạnh đó, Hang Én còn là một cửa ngõ của Hệ Thống Hang Động Phong Nha và cũng là cửa ngõ dẫn đến Hang Sơn Đoòng.
Bản Đoòng và Người Arem Bản 39
Bản Đoòng
Bản Đoòng được thành lập vào năm 1992 do một nhóm người Bru – Vân Kiều di chuyển từ khu vực Huyện Quảng Ninh, Tỉnh Quảng Bình đến khu vực Hung Đoòng (“Hung” có nghĩa là thung lũng) để trú ngụ sau khi ngôi làng của họ trải qua một trận lũ lớn. Bản Đoòng nằm biệt lập giữa cánh rừng nguyên sinh thuộc vùng lõi Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng. Ban đầu bản chỉ có 5 người, ngày nay (2022) bản có 12 hộ gia đình với 52 nhân khẩu. Cuộc sống của người dân bản vẫn duy trì những nét truyền thống của người Bru – Vân Kiều.
Hành trình khám phá Hang Én sẽ bao gồm đi qua Bản Đoòng của người dân tộc Bru – Vân Kiều. Sau khi khởi hành từ văn phòng Oxalis Phong Nha, để di chuyển vào Hang Én, đoàn bắt đầu với chặng đường băng rừng, đi bộ xuống một con dốc dài để men theo một nhánh sông Rào Thương để đến thăm một trong những ngôi bản định cư trong vùng lõi Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng. Vì vậy, để đến được Hang Én, du khách cần trải qua những hoạt động đòi hỏi nhiều thể lực như băng rừng, lội suối, leo đá,…
Người ARem bản 39
Khu vực Đoòng, Hang Én, Rục (bản 39) hay Bản Ban trước đây khu vực sinh sống du canh du cư của tộc người Arem, một tộc người được xếp vào nhóm thuộc dân tộc Chứt. Người Arem trước đây di chuyển khắp những cánh rừng (thuộc Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng ngày nay) để kiếm sống. Cuộc sống của họ chủ yếu bằng săn bắn và hái lượm. Họ không có nhà cố định mà thường sống trong các hang đá và bắt chim én trong đó để làm thức ăn. Ngày nay dấu tích của các dây mây để leo này vẫn còn được lưu giữ lại bên trong lòng hang và cửa sau của Hang Én.
Địa chất, địa mạo của Hang Én
Nằm trên một nếp đứt gãy địa chất giống Hang Sơn Đoòng, Hang Én – một hang ở Quảng Bình cũng nằm trong hệ thống núi đá vôi cổ nhất Châu Á hình thành cách đây 400 – 450 triệu năm. Tương tự như Hang Sơn Đoòng, Hang Én có thể được hình thành tương đối trẻ, với độ tuổi từ 2 – 3 triệu năm.
Hang Én được hình thành do Sông Rào Thương chảy qua thung lũng Hung Đoòng rộng lớn. Dòng sông Rào Thương này chảy xuyên qua cả một dãy núi đá vôi, bào mòn tầng đá vôi và hình thành nên hang này. Quá trình xói mòn này diễn ra vô cùng chậm, vì vậy có thể mất hàng nghìn hoặc thậm chí hàng triệu năm mới có thể nhận thấy kết quả.
Hang Én có 3 cửa, cửa lớn là cửa được hình thành trước. Đây cũng là nơi có ánh nắng chiếu vào khoảng từ tháng 12 đến tháng 3 năm sau. Cửa nhỏ là lối quen thuộc để đi vào hang, trong khi đó cửa sau là một vòm hang cao và rộng. Từ cửa sau phải vượt qua một thung lũng dài hơn 3km, sau đó leo lên một ngọn đồi nhỏ thì sẽ đến Sơn Đoòng.
Hệ sinh thái bên trong hang
Nằm trong vùng lõi của Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, thời tiết tại Hang Én cũng bị ảnh hưởng lớn của khí hậu và thời tiết Phong Nha. Nhìn chung, thời tiết bên trong hang không quá khác biệt với thời tiết bên ngoài. Nhiệt độ bên trong hang dao động từ 20 – 25 độ C. Một số loài động vật đã nhận thấy điều kiện bên trong hang động là môi trường sinh sống phù hợp. Tại khu vực cửa lớn và cửa sau hang, du khách có thể bắt gặp một số loài khỉ đá, vượn và voọc. Vào những lúc buổi chiều tà, những chú sóc bay cũng thường hay kiếm ăn ở khu vực này. Phía bên trên trần của đoạn hang nơi dựng bãi cắm trại và cửa sau cao rộng của Hang Én là nơi nhiều chim én chọn làm chỗ để xây tổ. Tại khu vực giữa hang – nơi ánh sáng bị hạn chế lại là nơi sinh sống lý tưởng của các loài dơi. Phía dưới sàn hang có nhiều loài dế, bọ cạp (đuôi quặp) hay một số loài côn trùng.
Sâu trong khu vực lòng hang, vì điều kiện ánh sáng không cho phép nên hầu như không có loài thực vật nào. Tuy nhiên, tại các khu vực gần với ánh sáng bên ngoài như khu vực cửa trước và cửa sau lại xuất hiện một số loài cây như rêu, tảo hay dương xỉ. Tại cửa sau có một loài cây mọc trên vách đá và treo ngược từ trên trần hang xuống.
Thông tin trekking và tham quan
- Thời điểm lý tưởng: Từ tháng 3 đến tháng 8 hàng năm. Đây là mùa khô tại Quảng Bình, thời tiết thuận lợi cho việc lội suối và băng rừng.
- Mức độ mạo hiểm: Được đánh giá ở mức vừa phải (Moderate), phù hợp cho những người yêu thích vận động nhưng không yêu cầu kỹ năng leo núi chuyên nghiệp.
- Hành trình: Thường kéo dài 2 ngày 1 đêm. Du khách phải đi bộ khoảng 11 km băng rừng, vượt đèo và lội suối để đến được hang.
- Đơn vị tổ chức: Oxalis Adventure là đơn vị duy nhất được cấp phép khai thác tour thám hiểm chuyên nghiệp tại đây.
Để hành trình chinh phục Hang Én suôn sẻ nhất, bạn có thể tham khảo lịch trình cơ bản và những món đồ “sống còn” dưới đây:
Lịch trình Tour 2 Ngày 1 Đêm (Tham khảo)
- Ngày 1: Đồng Hới – Bản Đoòng – Hang Én
- Sáng: Xe đón bạn tại Đồng Hới, di chuyển đến điểm bắt đầu trekking.
- Trưa: Đi bộ xuống dốc khoảng 350m, ăn trưa tại Bản Đoòng (ngôi làng nhỏ của người Vân Kiều giữa rừng).
- Chiều: Lội qua nhiều đoạn suối dọc thung lũng Rào Thương để đến cửa Hang Én.
- Tối: Cắm trại, tắm hồ nước trong hang và thưởng thức bữa tối do đội ngũ porter chuẩn bị.
- Ngày 2: Khám phá Hang – Trở về
- Sáng: Leo lên điểm cao nhất trong hang để ngắm toàn cảnh khu trại, sau đó đi xuyên qua cửa sau của hang (nơi nhìn ra hướng đi Sơn Đoòng).
- Trưa: Ăn trưa bên bờ suối.
- Chiều: Trekking ngược lại quãng đường cũ, thử thách nhất là đoạn leo dốc 350m cuối cùng để lên đường chính. Xe đón bạn về lại Đồng Hới.
Danh sách đồ dùng cần chuẩn bị
Vì đây là tour thám hiểm, bạn nên ưu tiên đồ nhẹ và nhanh khô:
- Trang phục trekking:
- 1 quần dài và 1 áo dài tay (vải mỏng, nhanh khô) để tránh trầy xước và côn trùng.
- 1 bộ đồ thoải mái để thay tại điểm cắm trại.
- Giày: Rất quan trọng. Nên chọn giày có độ bám tốt, thoát nước nhanh (vì phải lội suối liên tục).
- Đồ dùng cá nhân:
- Vớ (tất) cao cổ, kem chống muỗi, kem chống nắng.
- Đèn pin đeo đầu (nếu muốn tự khám phá quanh lều).
- Đồ bơi để tắm hồ/suối trong hang.
- Túi khô (Dry bag) để bảo vệ điện thoại, máy ảnh khi lội suối.
- Lưu ý khác:
- Lều, túi ngủ, nước uống và đồ ăn thường đã được đơn vị tổ chức chuẩn bị sẵn.
- Nên tập luyện thể lực nhẹ (đi bộ, leo cầu thang) khoảng 1-2 tuần trước chuyến đi.
Bạn dự định đi vào tháng mấy để mình check giúp xem đó có phải mùa “săn nắng” đẹp nhất không?
